1. Elektroliz əslində nə üçündür?
Telefonunuzdakı və ya noutbukunuzdakı misi düşünün - o, yerdən istifadəyə hazır şəkildə çıxmır. Əritdikdən sonra qızıl, gümüş və qurğuşun kimi çirklərlə dolu kobud, tünd mis lövhələri ilə qalırsınız.Elektroliz bu "qarışıq qarışığı" "təmiz suya" çevirən prosesdir.
Sadə dillə desək, bu, xam misi təmizləyir və köhnə tellərə və qırıntılara "ikinci həyat" verir və onları yenidən istifadəyə yararlı misə çevirir. Bu addım olmadan, bugünkü texnologiyanın çoxu, yəqin ki, işləməyəcəkdi.
2. Bu "mis yuma" əslində necə işləyir?
Bu, səsləndiyindən daha asandır - misdən ev köçdüyünü təsəvvür edin.
Kiçik bir hovuz kimi mis sulfat məhlulu ilə doldurulmuş böyük bir çəniniz var. Bir tərəfinə çirkli, qalın bir mis lövhə (anod), digər tərəfinə isə parlaq, nazik təmiz mis lövhə (katod) asın.
Elektrik enerjisini yandırdığınız zaman çirkli lövhə tədricən mis ionlarına çevrilir və onlar təmiz mis təbəqəsinə doğru "çəkilir", orada yenidən bərk misə çökərək nizamlı şəkildə təbəqə-təbəqə əmələ gəlir.
Çirklər bir-birinə yapışmır: qızıl və gümüş ayrıca toplana bilən qara çamur (anod seliyi) şəklində dibə çökür. Digər çirklər ya mayedə həll olur, ya da dibdə çökür. Daşındıqdan sonra qalan ən təmiz misdir.
3. Niyə bütün bu çətinliklərdən keçməlisiniz?
Əsasən üç səbəbə görə:saflıq, mənfəət və planet. Saflıq:Elektrolitik mis 99,99%-dən çox təmizliyə çata bilər. Çiplər və ya dəqiq cihazlar hazırlayarkən hətta kiçik bir çirk belə hər şeyi korlaya bilər.Mənfəət:Anod çöküntüsündə çıxarıla bilən qızıl və gümüş var - bu, əsasən "basdırılmış xəzinə" tapmaq kimidir.Planet:Müasir çirkab sularının təmizlənməsi sistemləri ilə birləşdirildikdə, bütün proses təmiz saxlanıla və ətraf mühitə nəzarət edilə bilər. Təkrar emalçılar üçün bu, mis tullantılarını "qızıl" kimi yaxşı bir şeyə çevirməyin ən səmərəli yoludur.
4. Elektrolizin açarı – sabit cərəyan
Burada əsl qəhrəman tank deyil - budurelektrik.
Əgər cərəyan yuxarı və aşağı dalğalanırsa, mis örtük qeyri-bərabər və çuxurlu olur, sanki çeynənmiş kimi görünür və həm material, həm də enerji israf edir. Beləliklə, cərəyan düz xətt kimi sabit olmalıdır.
Zavodda bu iş aşağıdakılara aiddirdüzəldici kabinetTurşu buxarlarına davamlı korpusa və temperaturu ağıllı şəkildə tənzimləyən və həddindən artıq istiləşmənin qarşısını alan daxili sistemə malik olmaqla, on minlərlə amperi idarə edə bilir. Bu cihaz sıradan çıxarsa, bütün istehsal xətti dayanacaq.
5. Bu harada istifadə olunur?
Demək olar ki, hər yerdə:
- Böyük əritmə zavodları: Çıxarılan misi yüksək təmizlikli misə çevirmək.
- Elektron tullantıların təkrar emalı: Köhnə kompüter anakartlarından misin çıxarılması.
- Mis folqa zavodları: Smartfon dövrə lövhələrində istifadə olunan nazik folqa istehsalı.
- Hər növ metal emalı müəssisələri: Sənaye tullantılarından mis çıxarılması.
Bir sözlə, məqsəd misi təmizləməkdirsə - istər mədəndən təzə çıxsın, istərsə də tullantılardan təkrar emal olunsun - demək olar ki, elektrolizdən keçməlidir. Bu, müasir sənayenin tanınmamış qəhrəmanıdır və dairəvi iqtisadiyyat ideyasını sadəcə danışıqdan daha çox edən də məhz budur.
Yazı vaxtı: 09 Yanvar 2026


